vereniging Hendrick de Keyser

Bouwers in het verleden

Steenhouwers

Fries met werkzaamheden van de steenhouwer, gevel Naaierstraat in Gouda

Bij de bouw van grote bouwwerken als raadhuizen, markthallen, kerken en voorname huizen werd in het verleden in combinatie met baksteen vrijwel steeds natuursteen toegepast. Natuursteen werd verwerkt in muren, vensters en gevelversieringen en in het interieur bij fraaie schouwen en vloeren. Het stellen van eenvoudig natuursteenwerk kon worden gedaan door metselaars. Het leveren en bewerken van belangrijk natuursteenwerk was echter het vakgebied van de steenhouwers en hun gezellen.

Stenen consoles in het Sint Jans Gasthuis in Hoorn

De meester steenhouwers namen met hun vakmanschap en ontwerpende vaardigheden vaak een vooraanstaande plaats in op de bouwplaatsten. Doordat zij het ornamentele beeldhouwwerk ontwierpen speelden ze een belangrijke rol in het architectonische ontwerp. Ruw gehakte steenblokken werden fijn bewerkt met gereedschappen als beitels, hamers, boren en zagen in lokale bouwloodsen en werkplaatsen. Bij het stellen van de zware stenen werd gebruik gemaakt van steigers, hijsinstallaties, koevoeten en steenscharen.

Zwolle - Sassenstraat 33 (Karel-V huis)

De belangrijke steenhouwers hielden zich ook bezig met de handel in natuursteen. De zandsteen- en hardsteensoorten die werden toegepast moesten van ver worden aangevoerd: uit het Maasland, Brabant en het Rijnland. Dit gebeurde over water, op houtvlotten, langs stapelplaatsen als Antwerpen, Dordrecht, Utrecht, Zwolle en Amsterdam. Het eindvervoer naar de bouwplaats gebeurde met paard en wagen. Ook uit Engeland en Scandinavië werd steen aangevoerd. Marmer kwam vanaf de 17de eeuw uit Italië. De steenhouwersbazen ondernamen reizen om steensoorten te keuren en bestellingen te plaatsen. Vaak werden tekeningen en mallen voor grotere werken doorgegeven aan de groeve. Op maat gehakte stenen konden kant en klaar worden geleverd, als bouwpakketten en van merken voorzien.

Beeldhouwwerk van Hendrick de Keyser, Oudezijds Voorburgwal 57 in Amsterdam

De Vereniging is vernoemd naar de bekendste steenhouwer van ons land: Hendrick de Keyser. De Keyser had een grote werkplaats aan de Amstel in Amsterdam waar hij met zijn gezellen voor de grote bouwwerken van de stad en voor zijn particuliere opdrachtgevers natuursteen bewerkte en kunstig beeldhouwwerk vervaardigde.

Amsterdam - Huis Bartolotti (foto Reindert Groot)