vereniging Hendrick de Keyser

Bouwstijlen

Art nouveau en rationalisme (ca 1890-1920)

Na de neo-stijlen is de art nouveau (ca 1890-1905) de eerste stijl die niet teruggrijpt op historische vormen. De meeste gebouwen in deze stijl, die in Nederland ‘nieuwe kunst' genoemd werd, kwamen tot stand in de korte periode 1895 tot 1905. De stijl is herkenbaar door de uitbundige, vloeiende lijnen, grote bogen, gestileerde motieven en het gebruik van geglazuurde baksteen, tegeltableaus en glas-in-lood. IJzer, siersmeedwerk en glas spelen een belangrijke rol.

Dordrecht - De Onbeschaamde (foto Reindert Groot)

De Nederlandse variant is soberder van karakter dan de elegante Belgische en Franse art nouveau en de Duitse jugendstil. Omstreeks 1900 verstrakt de stijl zich verder, mede onder invloed van Berlage. De art nouveau is in ons land vooral te vinden in winkels en nieuwe gebouwtypen als warenhuizen, hotels en kantoren. De Vereniging bezit Eise Eisingastraat 2 in Franeker, een huis met een winkelinterieur in een exotische art nouveau stijl.

Nauw verbonden met het rationalisme (ca 1895-1920) is de naam van H.P. Berlage. Berlage streefde naar vernieuwing op grond van een rationele, de constructie niet verhullende, vormentaal. Kenmerkend zijn de werking van de massa, de asymmetrie en het bakstenen muurvlak. Een functionele indeling van het gebouw stond centraal.

Amsterdam - De Burcht - Trappenhuis

Ook in het interieur werd baksteen niet verhuld achter stucwerk. Decoratie was ondergeschikt aan constructie. Natuurstenen elementen accentueren constructief belangrijke onderdelen. Naast Berlage waren architecten als K.P.C. de Bazel, W. Kromhout en J.L.M. Lauweriks wegbereiders van een nieuwe architectuur. De ideeën van het rationalisme hadden grote invloed op het expressionisme, het Nieuwe Bouwen en het traditionalisme.

Usquert - Raadhuis (foto Roos Aldershoff)

De Vereniging bezit twee uitzonderlijke gebouwen van Berlage: het gebouw van de Algemeene Nederlandsche Diamanbewerkersbond ('De Burcht") in Amsterdam en het Raadhuis van Usquert. Dit laatste gebouw is een laat werk van Berlage waarin invloeden te zien zijn van Frank Lloyd Wright en W.M. Dudok.