vereniging Hendrick de Keyser

Architecten

Joseph Bollina (ca 1700-1760)

Schiedam - Proveniershuis (foto Henk Snaterse)

De 18de eeuw wordt wel eens het ‘architectenloze tijdperk' genoemd. Niet omdat er niet gebouwd (of verbouwd) werd, maar vooral omdat ontwerpen vaak tot stand kwamen in samenwerking tussen opdrachtgevers, timmermansbazen, metselaarsbazen en ontwerpende decorateurs als stucwerkers, houtsnijders, schilders, beeldhouwers en andere ambachtslieden. Er werden door de economische en politieke situatie in deze tijd vooral woonhuizen gebouwd en weinig openbare gebouwen.

Bij de belangrijkste particuliere opdrachten werd kwalitatief op zeer hoog niveau gewerkt: de cultuur van het rijk gedecoreerde patriciërshuis en de buitenplaats bereikte een hoogtepunt. De Vereniging bezit veel fraaie voorbeelden, zoals Sparrendaal in Driebergen, Gortstraat 30 in Middelburg, Bovenbeekstraat 21 in Arnhem en Noordeinde 5 in Monnickendam.

Delft - Oude Delft 49 (foto Arjan Bronkhorst)

Timmermansbazen en metselaarsbazen traden vaak op als aannemers en als speculanten op de woningmarkt. Zij schakelden wisselende ploegen van ambachtslieden in voor de uitvoering van hun bouw- en verbouwprojecten. De getalenteerde ontwerpende en uitvoerende kunstenaars zijn vaak niet meer bekend, bouwploegen kunnen zelden worden gereconstrueerd.

Delft - Oude Delft 49 (foto Arjan Bronkhorst)

Toch zijn er ontwerpers, architecten en decorateurs wiens namen in het uitgebreide 18de-eeuwse bezit van de Vereniging opduiken. De Delftse beeldhouwer, stucwerker en architect Joseph Bollina is een voorbeeld. Van zijn hand zijn enkele zeer boeiende ontwerpen. Bollina was net als veel andere vooraanstaande stucwerkers in de Republiek afkomstig uit het Italiaans-Zwitserse grensgebied. Aanvankelijk werkzaam in Den Haag, verhuisde hij in 1732 naar Delft. Twee van zijn bekendste werken zijn in het bezit van de Vereniging: het gebouw van de Fundatie van de Vrijvrouwe van Renswoude aan de Oude Delft en het Proveniershuis in Schiedam, beide begonnen in 1756.

Delft - Fundatie van Renswoude (foto Reindert Groot)

Joseph Bollina was niet alleen de uitvoerend kunstenaar van het uitzonderlijk rijke rococo stucwerk in de regentenkamers van het grote Delftse Fundatiehuis, maar tekende als architect de ontwerpen, stelde de bestekken op, leverde het beeldhouwwerk in hout en steen en hield toezicht op de bouw namens de regenten. In Schiedam was hij betrokken bij de architectonische uitwerking van het Proveniershuis, een ontwerp van de plaatselijke stadsbouwmeester Ary van Bol'Es. De hand van Bollina is vooral in de gevelarchitectuur te herkennen. Hij kreeg betaald voor het beeldhouwwerk van de voorgevel en leveranties van natuursteen.