vereniging Hendrick de Keyser

Architectuur bekent kleur

Historisch kleurgebruik

Dordrecht - balklagen in Het Zeepaert (foto E.J. Nusselder)

Voor het binnen- en buitenschilderwerk van het woonhuis werden in de middeleeuwen vooral aardkleuren toegepast, zoals omber, wit krijt, gele en rode okers. Balklagen en houten onderdelen in het interieur werden vaak oker, vaalgroen of bruin gebeitst. Bewaard gebleven decoratieve schilderingen op balken, korbelen en muren zijn zeer zeldzaam. 

Dordrecht - geschilderde natuurstenen gevel van Het Zeepaert (foto Reindert Groot)

In de 16de en 17de eeuw zijn het vooral okertinten en natuursteenkleuren zoals Bentheimer (zacht oker) die op gevels worden toegepast en zwart voor muurankers en ijzerwerk. Natuursteen werd vaak overschilderd om kleurverschillen in het materiaal te verhullen. Hout werd Bentheimer geschilderd om natuursteen te suggereren. Metselwerk werd soms met baksteenkleurig rood of bruin en lijnolie gekleurd. Zacht groen kwam veel voor op luiken en deuren. De binnenkant van luiken werd vaak passend bij de kleur van het interieur geschilderd, in donkere tinten rood of oker.

Middelburg - proefopstelling restauratie Huis 's-Hertogenbosch

In de 18de eeuw blijven Bentheimer en okers dominant voor kozijnen en natuurstenen geveldelen. Bentheimer wordt in de loop der tijd wel steeds lichter van tint. Schuiframen schilderde men helder wit, aan het eind van de eeuw ook wel olijfgroen.

Amsterdam - Huis Van Brienen - de 18de-eeuwse zaal

Het kleurgebruik in het interieur wordt in de 18de eeuw veel gevarieerder: vertrekken krijgen een sterk individueel karakter, geschilderd in sprekende kleuren als paarsrode dodekop, Berlijns blauw en Bremer groen. Men gebruikte daarbij meerdere tinten: op lambriseringen, binnenluiken en deuren schilderde men de verst verwijderde vlakken in de donkerste tinten. Balken waren donkerder van toon. In de 18de en 19de eeuw was het maken van houtimitaties wijd verbreid, zoals in veel huizen van de Vereniging nog te zien is.

Haarlem - Etrurische kamer van Huis Barnaart (foto M. Svensson)

Eind 18de eeuw is er veel belangstelling voor de oudheid, met kleuren als brons- en olijfgroen, rood en okergeel, te zien in de kostbare interieurs van Huis Barnaart en het Hodshon Huis in Haarlem. In de 19de eeuw is er een enorme kleurenrijkdom. De synthetische fabricage van verf maakte dan ook veel meer kleuren mogelijk. Pas na 1830 komt het grachtengroen op voor buiten schilderwerk. Deze kleur is nog steeds dominant in de sterk gestandaardiseerde (en daardoor onhistorisch vlakke) kleurstelling van onze oude binnensteden.

Lees meer over verf >>