vereniging Hendrick de Keyser

Restauratie tip 1

'Doen': gevels voegen en metselen met kalkmortels

Door foutief (en soms onnodig) voegwerkherstel wordt veel schade aan historische gebouwen toegebracht. In het algemeen geldt: zoek de voeg- en metselmortel die qua fysieke en esthetische eigenschappen het beste aansluit bij de directe omgeving, de baksteen. De meeste historische gebouwen, zeker woonhuizen van vóór 1900, zijn gemetseld, gevoegd en gepleisterd met kalkmortels. Dat zijn mortels waarin kalk het bindmiddel is (en zand het toeslagmiddel). Dit in tegenstelling tot cementmortels, waarin cement het bindmiddel is.

Beschadigde bakstenen door foutief voegwerk

Voordelen van kalk zijn:

  • de grotere elasticiteit en vervormingscapaciteit: kalkmortels kunnen langer vervormingen in het metselwerk ‘opnemen' (dus minder snel scheurvorming) dan cementmortels;
  • de open poriënstructuur van kalk waardoor de waterdampdoorlaatbaarheid groter is dan bij cementmortels, wel twee keer zo groot;
  • kalk bestaat uit fijnere deeltjes, waardoor de watervasthoudendheid groter is;
  • kalk heeft een grotere plasticiteit, waardoor met de blote hand hanteerbaar is (in tegenstelling tot cement), maar dat vindt niet iedereen een voordeel.


Kalkmortel

Door deze eigenschappen is een kalkvoeg altijd zachter dan of even zacht als de omringende baksteen. Dat is een waardevolle eigenschap bij buitenmuren. Die moeten immers veel vocht kunnen transporteren. Vochttransport vindt plaats via de weg van de minste weerstand: in geval van kalkmortel is dat de voeg. Bij een cementvoeg is de baksteen vaak het zachtste en meest poreuze onderdeel. Gevolg: de baksteen neemt het vocht op. Als het vriest kan de steen gemakkelijker kapot vriezen. Kalkvoegen nemen eenvoudig vocht op en kunnen het ook weer snel afstaan. En als er een keer iets kapot vriest, is het de voeg en niet de baksteen.

Voegwerkherstel bij gemaal De Cruquius

Cementmortels worden door metselaars graag toegepast omdat je er sneller mee kunt bouwen en omdat ze beter waterdicht zijn (maar dat is dus juist een probleem bij ‘zachte bakstenen'). Cementmortels kun je alleen toepassen bij harde baksteen. Bij twijfel over de hardheid van de steen geldt de regel: zachte kalkvoeg aanbrengen. 

Lees ook de andere restauratie tips >>